63 キリスト教徒@

 それにしてもこのような典拠は,キリスト教徒にとってはたいして重みのないものかもしれませんねえ。では,もしよろしかったら,学者先生のおっしゃるように,聖書の証言を支え柱とし基礎として,自画自讃をいたしてみましょう。勝手なまねをいたします点,どうか,神学者先生にはお許しをお願いいたします。なにしろ困難な仕事でして,本来ならばへりコンの山から詩神たちにふたたび来ていただかねほならぬところなのでしょうが,なにしろあまりご関係のないことですから,たいへんな長旅をおさせするのもぶしつけなこと。
 それよりは,この私が女神学者を気どって燕だらけの草叢のなかへいちかばちか乗りこんでゆくのですから,ソルボンヌ学寮からドゥソス・スコトゥス先生の御霊にほんのわずかのあいだお出まし願って,私の胸に乗り移っていただいたほうが好都合でしょう。やまあらしや針鼠よりも疎の多いその御霊は,ご用がすんだら,お好きなところへ,もしよろしかったら,「烏のところへなりと」ご帰還を願うといたしましょう。私も顔形を変え,神学者のいでたちをしたところで,いけないわけはございますまい? それにしても,私が神学のことにえらく通達しているのをごらんになって,それは「われらが師」たちの手箱のなかから盗んできたのだろうとか,こっそりくすねてきたのだろうとか言われまいかと,今から恐ろしい思いかいたします。とは申し事しても,永い昔から,この先生がたとは親しくお付き合いをしております以上,先生がたのご造詣の一端を覚えこんでしまいましても,べつに驚くほどのことはございませんよ。無花果の神プリァポスは,その面前でご主人様が読んでおられたギリシア語のいくつかをしっかり心に留めそらんじてしまいましたし,ルキァノスの雄鶏は,人間たちといっしょに住んでいたおかげで,人間のことばを覚えてしまったではありませんか? では,幸先良いようですから,本題にはいることにいたしましょう。
 「おろか者の数は限りがない」と,『伝道の書』の第一章に書いてございます。このことばは,われわれにあまり姿をお見せくださらないほんのなんにんかのかたがたは別として,あらゆる人間を包含しているように思えますね。ェレミヤは,その第十章で,もっとはっきり,こう言っています。「すべての人は,おのが知恵によって愚者となる」と。エレミヤによりますと,神だけが賢く,人間全体は痴愚だというのです。もっと上のところで,こうも申しています。「知恵ある者は,その知恵を誇ってはならない!」と。親切なェレミヤよ,どうして人間は知恵を誇ってはいけないのでしょうか? これにたいして彼は,これは別にむずかしいわけではなく,人間は知恵を持っていないからだ,と答えるでしょう。しかし,『伝道の書』へ戻りましょう。「空の空なるかな,すべて空なり!」と叫んでいますね。私の考えでは,人生は痴愚女神の戯れにすぎないということ以外の意味は,そこにないと思いますね。これこそまさに,すでに引用しました「全地上は痴呆に充つ」というキヶロの讃辞をめぐって,私のために白石を投じてくれるものです。「おろかな者は月のように変わり,賢い者は太陽のように変わることがない」という,あの博学な『集会書』のことばは,なにを意味するのでしょうか? これは要するに,人類は痴愚であって,「賢者」の名は神のみのものだという意味でしょう。なぜと申しまして,月は人間の本性を表わしており,あらゆる光の根源である太陽は,神を表わしているからです。キリストご自身も福音書のなかで,神以外のものを善なるものと呼んではならぬと付け加えておられますね。もしもストァ哲学者たちに従って,賢者と善なるものとが同一であり,また賢くない者は何人たりとも痴愚であるとすれば,死すべき運命にある人間はすべて,必然的に痴愚女神の支配下にあることになりますね。

 しかしキリスト教徒の間では,かような例証はさして重みを持たないかもしれません。それゆえ,さしつかえなければ聖書からも例証を引いて,自己礼讃の支えとしましょう,あるいは学者先生方がなさるように,その礎石を固めることといたしましょう。それにはまず神学者先生たちにお許しを求め,私の企てが順調に行くように願っていただくといたしましょう。なにしろ困難な仕事に着手するわけですから,詩女神たちにまたもや祈願して,ヘリコンの山から遠い道のりをおいでいただくのは,いささかぶしつけというものでしょう。話題が女神様方にはあまりかかわりのないことだとなれば,なおさらのことです。
 私めが神学者を演じて,神学という競だらけの荊をかきわけて突き進んでゆく間だけでも,やまあらしや針鼠よりも糠だらけのスコトゥス先生の御霊に,愛するソルボンヌを離れて,私の胸に乗り移ってくださるよう,祈願したほうがよさそうです。それが済んだら,どこへなりとも,なんなら「烏ドモノトコロ」へとお帰りいただいてかまいません。顔つきも変えて,神学者の服装ができたらいいのですがへ 実際,この私が神学に精通しているからといって,われらが学匠たちの文箱からそれをこっそり盗んできたなどと,泥棒扱いされるのではないかと,恐れています。ですが神学者の先生方とは実に長きにわたって親密にお付き合いしておりますから,私がその学問の一端を学び取ったとしても,さほど驚くには当たりません。あの無花果の木でできたプリアポスでさえも,主人が読んでいるのを聞いて,いくつかのギリシア語を心にとめて記憶していましたし,ルキアノスに出てくる雄鶏は,長いこと人間たちと一緒に住んでいたために,人間のことばをみごとに理解するようになったではありませんか。しかし吉祥と出ていますから,ここらで本題に入りましょう。
 「コヘレトの言葉」〔「伝道の書」〕第一章には,「愚か者の数にはかぎりがない」と書かれています。「かぎりがない」と言われているということは,つまり大方の人が眼にしたこともない,ほんの一握りの人たちを別とすれば,すべての人間を含んでいるということですね。ですが,ェレミヤはその書の第一o章で,もっとはっきりと「すべての人間は,その知恵により愚か者となる」と言っております。波は神のみを智者とし,すべての人間を愚かだとしています。もう少し前のところでは,こうも言っています。「知恵ある者は,その知恵を誇るな」。至善の人エレミヤよ,なぜあなたは人間が知恵を誇ることを望まれないのですか)・それは当たり前のことで,人間というものは本当は知恵を持っていないからだと,と彼は答えるでしょう。
 しかし,「コヘレトの言葉」に戻りましょう。伝道者が「なんという空しさ,なんという空しさ,すべては空しい」と叫んでいるとき,その意味していたものは,私が先に申しましたように,人間の生は痴愚女神のたわぶれどとにすぎない,ということ以外のなんでありえましょう? 奇とするまでもないことですが,そう言うことによって,私が先に引いた「森羅万象は痴愚に満つ」というキケロの痴愚礼讃に,白石を投じたというわけです。
 さらにはまた,「愚かな者は月のごとく変わるが,智者は太陽のごとく変わらぬままである」という「シラ書」二集会の書」〕の知にあふれたことぽは,入間はすべて愚かであって,智者の名は神にのみ帰するべきであるということ以外,何を意味しておりましょうか)・月とは人間の本性を指し,太陽とはすべての光明の源である神を指していると解されるからです。キリスト御自身が福音書の中で,神以外の者を善き者と呼んではならぬ,と仰せられていることとも一致しています。さらには,(ストア派の人たちが言うように)智者ならざる者は愚者であり,善き者はすなわち智者であるとすれば,必然的にすべての人間が愚者のうちに入ることになるのも,驚くには当たりません。
 とは申しますものの,おそらく,これらのかたがたの権威はキリスト教徒たちの間では重いものではございませんでしょう,そこで,もしそう思われるのであれば,わたしたちはまた聖書の証言によってもわたしたちの賞讃を支えることにいたしますか,それとも,学者先生たちがいつもなさいますように,基礎づけを与えようといたすことにいたしまして,はじめに,わたしは神学者のかたたちからわたしどもに許可を与えてやろうとあらかじめ述べておいていただくことにいたしましょう。つぎに,わたしたちは困難な仕事にたちむかっておりまして,とりわけ,事柄は詩神ムーサたちに無関係でありますのに,あらためてへりコーン〔詩神に捧げられたコリソト湾岸の山〕からこれほどの長旅へと彼女たちをつれもとしますのは,おそらく気の毒でしょうから,しばし,わたしが神学者を演じてつぎのような話の組み立て方で進んでまいりますが,その間は,あのソルボンヌ〔一三世紀パリに創設された学寮名で,後にパリ大学文理学部の所在地となる〕からハリネズミやヤマアラシよりも骨っぽいスコトゥスの精神がわたしの胸中に移り住んでくださることをねがう方が,たぶん,はるかに好都合というものでどざいましょう,そして,波の精神はまもなくどこへなりとお好みの場所に,〈烏の群れに〉〔「行って首を括られてしまえ」の意味がある〕さえ,もどってゆかれることでありましょう。どうか,わたしは姿を変えることをお許しいただき,神学者を装いたいものでございます。しかしながら,わたしが神学関係の物ばかりためこんでおりますので,わたしたちの先生たちの机からまるでひそかに掠めとってしまったかのように,わたしが窃盗の嫌疑をかけられはしまいかと,しばらくは心配なことでございます。しかし,あの無花果の樹の神プリァポスさえすくなからぬギリシア語の発音をほ先生が発されるのを注意を払って記憶いたしましたし,ルキアノスの鶏は人間との長い共同生活によって人間の言葉を障害なく学んでしまったのですから,わたしに近しかった神学者たちとあれほど長期間すくなからず習慣をともにいたしたとしますと,そんなに不思議と思われるべきことではございませんでしょう。
63. Atqui fortassis apud Christianos horum levis est auctoritas. Proinde Sacrarum quoque Litterarum testimoniis, si videtur, laudes nostras fulciamus, sive ut docti solent, fundemus, principio veniam a Theologis praefatae, ut nobis fas esse velint, deinde quoniam arduam rem aggredimur, et fortassis improbum fuerit denuo Musas ex Helicone, ad tantum itineris revocare, praesertim cum res sit alienior, fortasse magis conveniet optare, ut interim dum Theologum ago, perque has spinas ingredior, Scoti anima paulisper ex sua Sorbona in meum pectus demigret, quovis hystrice atque erinaceo spinosior, moxque remigret quo lubebit, vel eV korakaV. Utinam et vultum alium liceat sumere, et ornatus adsit Theologicus. Verum illud interim vereor, ne quis me furti ream agat, quasi clanculum Magistrorum Nostrorum scrinia compilaverim, quae tantum rei Theologicae teneam. Sed non adeo mirum videri debet, si tam diutina, quae mihi arctissima est, cum Theologis consuetudine, nonnihil arripui, cum ficulnus etiam ille Deus Priapus, nonnullas Graecas voces, legente domino, subnotarit tenueritque. Et gallus Lucianicus longo hominum convictu sermonem humanum expedite calluerit. Sed iam ad rem bonis avibus. Scripsit Ecclesiastes capite primo: Stultorum infinitus est numerus. Cum numerum praedicat infinitum, nonne mortaleis universos complecti videtur, praeter pauculos aliquot, quos, haud scio, an cuiquam videre contigerit? Sed magis ingenue confitetur hoc Ieremias cap. 10. 'Stultus', inquiens, 'factus est omnls homo a sapientia sua.' Soli Deo tribuit sapientiam, universis hominibus stultitiam relinquens. Ac rursum paulo superius: Ne glorietur homo in sapientia sua. Cur non vis hominem in sua sapientia gloriari, optime Ieremia? Nimirum, inquiet, ob id, quia non habet sapientiam. Sed ad Ecclesiasten redeo. Hunc, cum exclamat: 'Vanitas vanitatum et omnia vanitas,' quid aliud sensisse creditis, nisi, quemadmodum diximus, vitam humanam nihil aliud quam Stultitiae ludicrum esse? nimirum Ciceronianae laudi album addentem calculum, cuius optimo iure celebratur illud, quod modo retulimus: 'stultorum plena sunt omnia'. Rursum sapiens ille Ecclesiasticus, qui dixit: 'Stultus mutatur ut Luna, sapiens permanet ut Sol,' quid aliud innuit, nisi mortale genus omne stultum esse, soli Deo, sapientis nomen competere? Siquidem Lunam humanam naturam interpretantur, Solem omnis luminis fontem, Deum. Huic adstipulatur quod ipse Christus in Euangelio negat, quemquam appellandum bonum, nisi Deum unum. Porro si stultus est, quisquis sapiens non est, et quisquis bonus, idem sapiens, auctoribus Stoicis, nimirum mortales omneis Stultitia complectatur necessum est. Iterum Salomon cap. 15 'Stultitia', inquit, 'gaudium stulto', videlicet, manifeste confitens, sine stultitia nihil in vita suave esse. Eodem pertinet illud quoque: 'Qui apponit scientiam, apponit dolorem, et in multo sensu, multa indignatio.' An non idem palam confitetur egregius ille concionator cap. 7: 'Cor sapientum, ubi tristitia est: et cor stultorum, ubi laetitia'. Eoque non satis habuit sapientiam perdiscere, nisi nostri quoque cognitionem addidisset. Quod si mihi parum habetur fidei, ipsius accipite verba, quae scripsit cap. 1: 'Dedique cor meum, ut scirem prudentiam atque doctrinam, erroresque et stultitiam.' Quo quidem loco illud animadvertendum, ad Stultitiae laudem pertinere, quod eam posteriore posuit loco. Ecclesiastes scripsit, et hunc scitis esse ordinem Ecclesiasticum, ut qui dignitate primus sit, is locum obtineat extremum vel hic certe memor Euangelici praecepti. Sed Stultitiam praestantiorem esse Sapientia, et Ecclesiasticus ille quisquis fuit, liquido testatur cap. 44. cuius mehercle verba non prius proferam, quam eisagwghn meam commoda responsione adiuveritis, ut faciunt apud Platonem hi, qui cum Socrate disputant. Utra magis convenit recondere, quae rara sunt et pretiosa, an quae vulgaria viliaque? Quid tacetis? Etiam si vos dissimuletis, proverbium illud Graecorum pro vobis respondet, thn epi Jurais udrian, quod ne quis impie reiiciat, refert Aristoteles magistrorum nostrorum Deus. An quisquam vestrum tam stultus est, ut gemmas et aurum in via relinquat? non, hercle, opinor. In abditissimis penetralibus, nec id satis, in munitissimorum scriniorum secretissimis angulis ista reponitis, coenum in propatulo relinquitis. Ergo si quod pretiosius est reconditur, quod vilius exponitur, nonne palam est, sapientiam quam vetat abscondi, viliorem esse stultitia quam recondi iubet? Iam ipsius testimonii verba accipite: 'Melior est homo qui abscondit stultitiam suam, quam homo qui abscondit sapientiam suam.' Quid quod animi quoque canordem Divinae litterae stulto tribuunt, cum sapiens interim neminem sui similem putet. Sic enim intelligo, id quod scribit Ecclesiastes, cap. 10. 'Sed et in via stultus ambulans, cum ipse insipiens sit, omneis, stultos existimat.' An non istud eximii cuiusdam candoris est, omnes aequare tibi ipsi, cumque nemo non magnifice de se sentiat, omnibus tamen tuas communicare laudes? Proinde nec puduit tantum regem huius cognominis, cum ait cap. 30. 'Stultissimus sum virorum'. Neque Paulus ille gentium doctor, Corinthiis scribens, stulti cognomen illibenter agnoscit: 'Ut insipiens', inquit, 'dico, plus ego, perinde quasi turpe sit vinci stultitia'. Sed interim obstrepunt mihi Graeculi quidam, qui tot huius temporis Theologorum, ceu cornicum oculos student configere, dum annotationes suas, veluti fumos quosdam aliis offundunt, cuius gregis si non Alpha, certe Beta meus est Erasmus, quem ego saepius honoris causa nomino. O vere stultam, inquiunt, et ipsa dignam MORIA citationem. Longe diversa mens Apostoli quam tu somnias ! Nec enim hoc agit his verbis, ut caeteris stultior haberetur, verum eum dixisse, 'ministri Christi sunt; et ego', seque veluti iactabundus in hac quoque parte aequasset caeteris, per correctionem adiecit, 'plus ego', sentiens, se non modo parem reliquis Apostolis in Euangelii ministerio, verum etiam aliquanto superiorem. Idque cum ita verum videri vellet, ne tamen ut arrogantius dictum offenderet aures, praemuniit stultitiae praetextu. Ut minus sapiens dico, propterea quod diceret esse stultorum privilegium, ut soli, verum citra offensam, proloquantur. Verum quid Paulus senserit cum haec scriberet, ipsis disputandum relinquo. Ego magnos, pingues, crassos, et vulgo probatissimos Theologos sequor, cum quibus magna pars doctorum errare, nh ton Dia, malit, quam cum istis trilinguibus bene sentire. Neque quisquam illorum Graeculos istos pluris facit quam graculos: praesertim cum quidam gloriosus Theologus, cuius ego nomen prudens supprimo, ne graculi nostri continuo Graecum in illum scomma iaciant onoV luraV: Magistraliter et Theologaliter hunc passum enarrans, ab hoc loco. Ut minus sapiens dico, plus ego, novum facit caput, et quod absque summa Dialectica non poterat, novam addit sectionem, ad hunc interpretans modum: Adducam enim ipsius verba non solum in forma, verum etiam in materia. 'Ut minus sapiens dico, id est, si videor vobis insipiens, me Pseudapostolis adaequando, adhuc videbor vobis minus sapiens, me eis praeferendo'. Quamquam idem paulo post, velut oblitus sui alio delabitur.